Co susz robi w masie
Ziemniak gotowany na farsz zmienia się razem z odmianą i porą roku. Susz wchodzi suchy i pobiera wodę w masie, więc korekta idzie na ilość płynu w recepturze, a nie na surowiec. Trzy rzeczy wynikają z tego od razu:
- Powtarzalna wilgotność startowa - ta sama w każdej partii, bo frakcja i parametry są parametrem indeksu.
- Krótka etykieta - skład linii suszu to jedna pozycja: 100% suszony ziemniak (Solanum tuberosum), bez konserwantów, emulgatorów i SO₂, a w recepturze nie ma alergenów z załącznika II rozporządzenia (UE) nr 1169/2011.
- Smak i zapach ziemniaka - wyczuwalne w farszu, czego nie da izolowana skrobia, bo jest neutralna smakowo i zapachowo.
To ostatnie jest zwykle powodem rozmowy: skrobia ziemniaczana zagęszcza, ale nie wnosi smaku; susz wiąże wodę i jednocześnie jest ziemniakiem w składzie. Różnicę między skrobią a suszem z całych bulw opisuje poradnik Mąka ziemniaczana a skrobia ziemniaczana.
Frakcja do wyrobu
| Wyrób | Produkt | Frakcja |
|---|---|---|
| Farsz gładki do pierogów | proszek ziemniaczany | 0,01-0,5 mm |
| Farsz ze strukturą ziemniaka, krokiety | grysik | 0,01-1 mm |
| Wypełnienia z wyczuwalną drobiną | grys | 1,5-2,5 mm |
| Produkty mięsne | proszek albo grysik | według próby |
| Zagęszczanie sosów i mas | proszek albo grysik | 0,01-0,5 mm · 0,01-1 mm |
Dobór sprowadza się do jednego pytania: czy struktura ziemniaka ma być w farszu wyczuwalna. Grysik ziemniaczany daje farsz z wyczuwalną strukturą, proszek - gładką masę; grys 1,5-2,5 mm zostaje w masie widoczną drobiną. Przy produktach mięsnych dobór potwierdzamy w próbie, zwykle na dwóch frakcjach naraz. Pełny opis zastosowania jest na stronie susz ziemniaczany do farszy i produktów mięsnych.
Ile dodać i ile wody
Dawki dla własnej receptury nie podajemy jedną liczbą - zależy ona od tego, ile wody ma zostać związane i jaką konsystencję ma mieć masa. Punkt startowy ustala technolog po opisie procesu, a parametry uwadniania dla konkretnego indeksu podaje jego specyfikacja / TDS.
Dwie liczby służą za punkt odniesienia. Granulat ziemniaczany wiąże wodę orientacyjnie do 1:4,5 - 1 kg granulatu i 4,5 l wody dają ok. 5,5 kg wyrobu; dla płatka ziemniaczanego w analizowanym przykładzie było to 1 kg i 4 l, czyli ok. 5 kg. Jeżeli dziś pracujesz na płatku, proszek i granulat wchodzą w jego miejsce 1:1, na tym samym etapie dozowania, a korygowana jest tylko ilość wody. Temat rozwija osobny poradnik: Jak zamówić susz ziemniaczany.
Dla porządku: przeliczenie 1:4,5 dotyczy granulatu i jest wartością orientacyjną z karty produktu, nie dawką w farszu. W masie mięsnej część wody wiąże białko i reszta składników, więc właściwą dawkę zawsze wyznacza próba, a nie przeniesienie proporcji z innego wyrobu.
Przy dozowaniu objętościowym warto znać gęstość nasypową wybranej frakcji: grys to 670 g/l, grysik 860 g/l, proszek 0,01-0,5 mm 930 g/l, a 0,1-0,5 mm 825 g/l. Przy dozowaniu wagowym nie ma to znaczenia.

Co zmienia się na etykiecie i w dokumentacji
Dla technologa zamiana składnika wiążącego jest kwestią próby, dla działu jakości - kwestią papierów. W obu przypadkach zmiana jest prostsza, niż bywa przy preparatach złożonych.
Na etykiecie susz pojawia się jako ziemniak: w linii suszu nie ma wypełniaczy, emulgatorów ani konserwantów, więc nie dochodzą pozycje, które trzeba potem tłumaczyć klientowi albo konsumentowi. W dokumentacji dostawcy dostajesz specyfikację / TDS indeksu, deklarację GMO, status alergenów i - do każdej dostawy - certyfikat analizy partii; zakład w Przykonie ma certyfikat IFS Food na poziomie Higher Level w zakresie produkcji granulatu oraz pakowania.
Dla wyrobów ekologicznych jest wersja BIO z certyfikatem TÜV Rheinland Polska według rozporządzenia (UE) 2018/848; zakres dla konkretnego indeksu potwierdza certyfikat razem ze specyfikacją. Komplet dokumentów do kwalifikacji dostawcy opisuje strona jakość i certyfikaty. Szerzej o tym piszemy w poradniku Masa na pierogi i kopytka z grysiku.
Próba w wyrobie mięsnym
- Opisz wyrób i to, czym wiążesz wodę dzisiaj. Technolog wskazuje frakcję i parametry startowe.
- Zrób partię referencyjną z dotychczasowym składnikiem, tego samego dnia i na tej samej zmianie.
- Zrób partię próbną - susz na tym samym etapie dozowania, w tej samej ilości, jeśli zamieniasz płatek.
- Oceń obie obok siebie: wyciek po obróbce, konsystencję na przekroju, smak i zapach, zachowanie po wychłodzeniu.
- Skoryguj wodę i zapisz wynik w protokole próby.
Przy wyrobach, które idą na mrożenie albo do dalszej pasteryzacji, ten sam pomiar warto powtórzyć na pełnym profilu obróbki - zachowanie masy w procesie termicznym potwierdzamy w próbie na Twojej linii.
Osobny przypadek to kiszka ziemniaczana, gdzie zamiast dobierania frakcji wchodzi gotowa mieszanka: 10 kg mieszanki, 28,15 l wody i 2,5 kg mięsa, a po 10-15 minutach uwadniania masa jest gotowa do nadziewania w jelito. Szerzej o tym piszemy w poradniku Ziemniaki przemysłowe.
Najczęstsze pytania
Wodę w farszu wiąże susz ziemniaczany: proszek 0,01-0,5 mm daje gładką masę, grysik 0,01-1 mm farsz z wyczuwalną strukturą, a grys 1,5-2,5 mm zostaje w masie widoczną drobiną. Susz dodaje się suchy, pobiera wodę w masie i jednocześnie wnosi smak ziemniaka jedną pozycją w składzie. Dawkę wyznacza próba, bo w masie mięsnej część wody wiąże białko i reszta składników.
Grysik, gdy farsz ma mieć wyczuwalną strukturę ziemniaka, na przykład w krokietach; proszek, gdy liczy się gładka masa, jak w farszu do pierogów. Przy produktach mięsnych dobór potwierdzamy w próbie, zwykle na dwóch frakcjach naraz, porównując wyciek po obróbce, konsystencję na przekroju, smak i zachowanie po wychłodzeniu. Przy dozowaniu objętościowym liczy się też gęstość nasypowa: grysik 860 g/l, proszek 0,01-0,5 mm 930 g/l.
Tak, proszek i granulat wchodzą 1:1 w miejsce płatka, na tym samym etapie dozowania, z korektą tylko ilości wody po pierwszej próbie. Susz wiąże więcej wody niż płatek: granulat orientacyjnie do 1:4,5 wobec 1:4 dla płatka w analizowanym przykładzie, więc przy dozowaniu 1:1 masa bywa gęstsza i dolewa się wody do konsystencji referencyjnej. Na etykiecie zamiast płatka z dodatkami zostaje pozycja „ziemniak”.
Skrobia jest izolowanym składnikiem: neutralnym smakowo i zapachowo, zagęszcza i daje klarowny żel. Susz to cały ziemniak bez wody, ze skrobią, białkiem i błonnikiem: wiąże wodę w masie i jednocześnie wnosi smak oraz zapach ziemniaka, a w składzie wyrobu jest pozycją „ziemniak”, nie „skrobia ziemniaczana”. Tam, gdzie skrobia miała być niewidoczna, susz będzie wyczuwalny; to inna funkcja, nie wada.
W linii suszu jest jedna pozycja składu: 100% suszony ziemniak, bez konserwantów, emulgatorów i SO₂. Według kart produktów w recepturze nie ma alergenów z załącznika II rozporządzenia (UE) nr 1169/2011; możliwą obecność wskutek kontaktu krzyżowego wskazuje oznakowanie produktu, a wiążąca jest specyfikacja konkretnego indeksu. Do każdej dostawy dochodzi certyfikat analizy partii, a dla wyrobów ekologicznych jest wersja BIO z certyfikatem TÜV Rheinland Polska.
W pięciu krokach: opisujesz wyrób i to, czym wiążesz wodę dzisiaj, robisz partię referencyjną z dotychczasowym składnikiem tego samego dnia, potem partię próbną z suszem na tym samym etapie dozowania, oceniasz obie obok siebie i korygujesz wodę, zapisując wynik w protokole próby. Przy wyrobach na mrożenie albo do pasteryzacji ten sam pomiar powtarzasz na pełnym profilu obróbki.
Opisz wyrób i sposób dozowania, a technolog dobierze frakcję - zamów bezpłatną próbkę na dwie frakcje i porównaj je w tej samej masie.



